What is in a name?

door:Lodewijk de Geer Boers | 29 februari 2012 |Historisch
Observatorium Toren van Mohr

rechts: Observatorium Toren van Mohr, door Johannes Rach

Het klinkt haast ongelooflijk als ik u vertel dat er in het oude deel van de voormalige hoofdstad Batavia, een wijk was die aangeduid werd met de naam “Kotta Tahi” oftewel ‘drekstad’. Hoe raar het ook moge klinken, toch is dit de juiste vertaling en deze vrij onsmakelijke naam dankt dit gedeelte van de stad aan de navolgende gebeurtenis.

Eerder al schreef ik over de redoute ”Holland”, eertijds ten zuidoosten liggend van de door J.P.Coen gestichte stad. Het bouwwerk diende om de stad te beschermen tegen aanvallen van de legers van Mataram en andere vorstendommen. Het was een stevige vesting die in 1628 een zware aanval had te verduren vanuit het vorstendom Mataram onder aanvoering van de Javaanse generaal Baoereksa, die tijdens de aan-
val de dood vond.

Kanonnen
In de redoute waren een handvol soldaten aanwezig, ongeveer twintig man, die onder aanvoering stonden van de dampere sergeant Hans Madelijn. Met twee kanonnetjes moest men de aanval zien af te slaan, doch na enige tijd raakte men door de kogels heen en men had nog slechts enkele busjes buskruit over. Een van de manschappen: een slimme VOC-soldaat kwam op de geniale gedachte de lopen van de twee kanonnen vol te gieten met de faecaliën uit de nog niet geledigde beerputten. Nadat de lont in het kruid was gestoken volgde een enorme knal en met deze eigenlijk niet dodelijke beschieting werd het Mataramleger op de vlucht gejaagd. Van daze poepkanonnade moest Kromo niets hebben en het vijandelijke leger sloeg op hol. Dit hadden ze nog nooit eerder meegemaakt, een schietpartij met drek in plaats van kogels. Er volgde nog een salvo en toen was Kromo helemaal verdwenen. In geen velden of wegen meer te zien.

Tot in de jaren dertig was in deze wijk nog altijd de ‘Kotta Tahi’ en de ‘Gang Tahi’ (drekstraat), een smal zijstraatje van de oude Kaaimanstraat. Raar, maar waar.

De toren van Mohr
Een ander vreemd aandoende straatnaam was ‘Gang Torong’, gelegen in dezelfde buurt. In 1764 kocht een zekere dominee J.M.Mohr, in 1716
in Eppingen geboren, een stuk grond aan het zogenaamde Molenvliet, daar waar dit water zich stortte in de kali Tjiliwoeng. Op deze plaats bouwde de geestelijke, die in 1752 was gehuwd met een schatrijke weduwe, een fraai bouwwerk van zes of zeven etages. Voor Indië was dat in die tijd iets ondenkbaars. Het gebouw was een soort observatorium, voorzien van allerlei instrumenten. Het doel van het geheel was het bestuderen van speciaal de overgang van Venus over de zon, welke gebeurtenis in 1769 plaats zou vinden.

De geleerde heer was vaak boven op het dak te vinden en de bevolking zal zlch wel eens hebben afgevraagd waar d1e halve gare toewan alsmaar naar zat te gluren.Velen zeiden dat hij de sterren zat te tellen. ” Itoeng banting”.

Het gebouw werd spoedig zo bekend dat men ging spreken van ‘de toren van Mohr’. Van de tekenaar Rach bestaan nog afbeeldingen van
de toren. De toren zelf bestond in mijn jeugd echter al niet meer. Alleen de plaats waar het gebouw eens had gestaan was nog terug te vinden. Tussen allerlei kamponghuisjes en Chinese woningen kon men na veel zoeken een kleine dwarsstraat vinden. Dit straatje heette nog altijd ‘Gang Torong’, afgeleid van ‘Gang Toren’.

Oh, er zijn in het oude Batavia nog zoveel plaatsen die herinneringen dragen aan de tijd toen daar de Hollanders nog woonden. Nu nog zijn er plaatsen in het oude stadsgedeelte van het huidige Djakarta, die hun oorsprong danken aan zestiende en zeventiende eeuwse Hollandse benamingen. Het merendeel van die namen zal echter wel veranderd zijn in het Indonesisch.

Jakarta, Indonesië

Jouw verhalensite met verhalen over Indonesië. Oude en nieuwe verhalen. Om te lezen, maar ook om zelf te publiceren. Doe mee en beleef mee!