Toewan Pieter

door:Lodewijk de Geer Boers | 19 januari 2012 |Avontuur, Historisch

Even buiten de oude stad van het vroegere Batavia stond in alle eenzaamheid, temidden van duizenden kokospalmen, langs de Djakatraweg, een stenen muurtje, ongeveer drie meter hoog. In die muur was een marmeren plaat gemetseld met een opschrift in oudHollands en in het Javaans. Bovenop die muur stond een doodshoofd, lang geleden gestoken op een lans.

Het was een luguber tafereel in deze doodse eenzaamheid en als jongen van een jaar of veertien bekroop me toch altijd een gevoel vol huivering wanneer ik in die omgeving vertoefde. Verspreid tussen het hoge gras en kokospalmen lagen hier de resten van gebouwen, forten en vestingmuren uit de tijd van de VOC. Resten van pakhuizen en versterkingen tegen aanvallen van buitenaf, allemaal herinneringen aan de eerste jaren van de achttiende eeuw. Een dikke honderd jaar daarvoor had Jan Pieterszoon Coen, aan de oevers van de rivier de Tjiliwoeng, op de plaats waar eerst de Hindoe-Javaanse nederzetting Soendakelappa had gelegen, de stad Djakatra gesticht.

vrijbuiter Pieter Elberfeld…
In de eerste jaren van haar vestiging in West-Java had de VOC veel aanvallen van omliggende vorstendommen te verduren en vooral het Rijk van Mataram was de Hollanders niet best gezind.

In 1722 brak onder aanvoering van vrijbuiter Pieter Elberfeld een samenzwering uit tegen het Hollandse gezag. Elberfeld sproot voort uit een Duitse vader en een Javaanse moeder en in samenwerking met de Javaan Karta Drijah wilde hij de Europeanen vermoorden. Maar zijn plan werd verraden.

Indische verhalen - Pieter elberfeld… zijn hoofd gestoken op een lans
Pieter Elberfeld werd met ongeveer vijftig opstandelingen gevangen genomen en terechtgesteld. Zijn hoofd werd in een optocht met flambouwen door de straten van het oude Batavia gedragen, gestoken op een lans. Na afloop van de optocht werd het hoofd met lans en al geplaatst op een muur vlak bij het huis waar hij woonde. Dat huis was er jn mijn jeugd niet meer, maar wel de muur met daar bovenop de kop, gestoken op de lans. Het lugubere geheel was overdekt met een dikke laag laag kalk. Op de marmeren plaat stond:

 

‘Uut een verfoejelijke gedachtenisse

tegen den gestraften landverraader Pieter Er(l)berfeld

zal niemant vermoogen te deeser plaatse

te bouwen timmeren metselen off planten

nu ofte ten eenigen daagen

Batavia den 14 April 1722′

 

Daaronder stond de Javaanse vertaling.

Ankerplaats…
Tijdens de Japanse bezetting of mogelijk kort daarna moet het monument zijn afgebroken, maar vele tijdgenoten hebben het met mij nog gekend. Tussen de duizenden kokospalmen, waar de oude Djakatraweg tussendoor liep, lagen vele Javaanse graven, waaronder zeer oude. Men vond er verscheidene zogenaamde ‘ankerplaatsen’, heilige plaatsen waar iets geheimzinnigs mee was. Een plek waar lang geleden iets was voorgevallen of waar iets in de grond zat dat als heilig vereerd moest worden. Ook de plek waar oude bomen stonden, bomen van wel tweehonderd jaar oud, werden als anker vereerd.

… ronddolende geesten
Vaak was zo’n ankerplaats herkenbaar door een soort klamboetentje in het hoge gras, waaronder schoteltjes met eetwaren en rookgerei stonden. Ook lagen er wel bloemetjes van de Kambodjaplant en de kananga omheen of brandde er een bakje met wierrook. Het was zeer ongepast deze plaatsen te betreden. De aldaar ronddolende geesten zouden stellig wraak nemen op degeen die die grond met z’n voeten zou beroeren. Menig nietsvermoedende Europeaan, niet op de hoogte zijnde met de adat der bevolking, heeft zo’n onverschilligheid ten opzichte van deze plaatsen op een of andere wijze duur moeten betalen. Men gelooft er in of niet.

De ankerplaatsen lagen meestal dáár waar in de oudheid forten, moskeeën of Hindoe-Javaanse gebouwen of tempeltjes hadden gelegen en waarvan de verhalen van vader op zoon waren overgegaan. Het krioelde er vaak van de slangen en de schorpioenen, vooral dáár waar in 1628 de redoute ‘Holland’ had gelegen, een fort ter verdediging tegen de aanvallen van troepen uit het rijk van Mataram. Enkele half verweerde steenklompen, restanten van deze vesting, waren her en der nog zichtbaar tussen de wortels van de waringinbomen.

In deze omgeving, die destijds even buiten het gebied van de VOC lag, was Pieter opgegroeid en had hij er gespeeld met de Javaanse jonkheid. Vanzelfsprekend voelde hij zich vanwege zijn afkomst aangetrokken tot het Javaanse leven, zijn moeder was namelijk Javaanse. Toen hij onder invloed van oudere Javanen was geraakt dacht hij goede zaak te maken met de leider van de opstand Karta Drija. Maar dit verraad kwam hem duur te staan.

Meer dan twee en een halve eeuw stond Pieters hoofd gestoken op een lans bovenop dat muurtje. Z’n holle ogen staarden in de verten tussen de kokospalmen door en menig passant zal daar zo zijn gedachten bij gehad hebben….

Tangkuban Perahu, Guntur, Kota Jakarta Selatan, Jakarta, Indonesië

Jouw verhalensite met verhalen over Indonesië. Oude en nieuwe verhalen. Om te lezen, maar ook om zelf te publiceren. Doe mee en beleef mee!